Brutto a netto — co dokładnie znika z Twojej pensji

„Zarabiam 8 tysięcy" — ale na konto przychodzi 5 800 zł. Różnica między brutto a netto to nie jedna opłata, tylko kaskada potrąceń, z których każde ma inną podstawę i inną stawkę. Zrozumienie tej kaskady przydaje się przy każdej negocjacji podwyżki i każdym porównaniu ofert pracy.

Kaskada potrąceń — krok po kroku

Weźmy pensję 8 000 zł brutto na umowie o pracę (standardowe warunki: PIT-2 złożony, zwykłe koszty uzyskania).

Krok 1: składki społeczne — 13,71% brutto

• emerytalna: 9,76% → 780,80 zł
• rentowa: 1,5% → 120 zł
• chorobowa: 2,45% → 196 zł

Razem: 1 096,80 zł. Zostaje 6 903,20 zł — to podstawa dla kolejnych potrąceń.

Krok 2: składka zdrowotna — 9% od podstawy po składkach

9% × 6 903,20 zł = 621,29 zł. Od 2022 r. składka zdrowotna nie pomniejsza podatku — dlatego tak mocno boli.

Krok 3: zaliczka na PIT — 12% (do progu)

Podstawa opodatkowania: 6 903,20 zł minus 250 zł kosztów uzyskania = 6 653 zł (po zaokrągleniu). Podatek: 12% × 6 653 = 798,36 zł, minus 300 zł kwoty zmniejszającej (PIT-2) = 498 zł.

Wynik: 8 000 − 1 096,80 − 621,29 − 498 ≈ 5 784 zł netto. Z pensji zniknęło ok. 28%. Dokładny wynik dla swojej kwoty — z ulgą dla młodych, podwyższonymi kosztami czy bez PIT-2 — sprawdzisz w kalkulatorze brutto-netto.

Czego nie widzisz na pasku: koszt pracodawcy

To nie koniec. Pracodawca dokłada do Twojego brutto własne składki (emerytalna 9,76%, rentowa 6,5%, wypadkowa ~1,67%, FP i FGŚP ~2,55%) — łącznie ok. 20,5%. Twoje 8 000 zł brutto kosztuje firmę ok. 9 640 zł. Z tej kwoty do Ciebie trafia 60%. Warto znać tę liczbę przy negocjacjach: dla pracodawcy podwyżka o 500 zł brutto to wydatek ok. 600 zł, a dla Ciebie plus ok. 340 zł netto.

Progi, ulgi i pułapki

• Drugi próg podatkowy — nadwyżka dochodu ponad 120 000 zł rocznie jest opodatkowana 32% zamiast 12%. Przy wyższych pensjach netto zauważalnie spada w końcówce roku, gdy przekraczasz próg.
• Ulga dla młodych — do 26. urodzin przychody z etatu (do 85 528 zł rocznie) są zwolnione z PIT. To potrafi dodać kilkaset złotych miesięcznie do netto.
• PIT-2 — złożenie tego oświadczenia u pracodawcy obniża miesięczną zaliczkę o 300 zł. Bez PIT-2 nadpłacony podatek wróci dopiero w rozliczeniu rocznym.
• Limit składek emerytalno-rentowych (tzw. 30-krotność) — po przekroczeniu rocznego limitu podstawy składki emerytalna i rentowa przestają być pobierane, więc netto rośnie w ostatnich miesiącach roku.
• Chorobowe — na L4 dostajesz co do zasady 80% podstawy, liczonej ze średniej z 12 miesięcy.

Brutto-netto a inne formy zatrudnienia

Ta sama kwota „brutto" znaczy zupełnie co innego na różnych umowach. Na umowie zleceniu student do 26 lat nie płaci ani składek, ani PIT — jego brutto równa się netto. Na B2B „brutto" w ogóle nie istnieje — jest kwota netto na fakturze plus VAT, a składki i podatek zależą od formy opodatkowania. Dlatego porównując ofertę etatową z kontraktem B2B, nigdy nie zestawiaj kwot wprost — porównaj wyniki z kalkulatora brutto-netto i kalkulatora B2B.

Znajomość swojego realnego netto przydaje się też przy planowaniu większych zobowiązań — bank, licząc Twoją zdolność kredytową, patrzy właśnie na dochód netto. Zanim porozmawiasz z doradcą, sprawdź w kalkulatorze kredytowym, jaka rata mieści się w Twoim budżecie.